De jaarlijkse politieke integriteits-index van Vrij Nederland is weer gepubliceerd. In tegenstelling tot wat de naam suggereert, gaat deze index niet over integriteit maar over schendingen daarvan.

Integriteit versus schendingen.

Integriteit is meer dan de afwezigheid van schendingen ervan. Het woord 'integer' komt uit het Latijn en betekent 'heel en ongeschonden' in materiële zin en 'rechtschapen' 'onpartijdig' en 'onbaatzuchtig' in morele zin. Integriteit in praktijk brengen betekent in contact staan met wijsheid en essentie, wat wil zeggen dat wetten naar de geest worden geïnterpreteerd en niet alleen naar de letter. Integer handelen betekent dat hart en hoofd verbonden zijn en dus dat er meer nodig is dan louter voldoen aan regels en procedures. Mensen die integer handelen, zijn mensen die verantwoordelijkheid nemen voor de effecten van hun handelen en het handelen van degenen waarvoor zij verantwoordelijkheid dragen, openheid en transparantie tonen en de dialoog bevorderen. Essentiële toets is dat een integere keuze heel en ongeschonden laat.

Wat betekent dit voor politieke integriteit?

Als we deze integriteitstoets hanteren binnen de politiek, blijkt dat niet alleen de in het onderzoek genoemde schendingen, en de er buiten gehouden gebroken verkiezingsbeloften, als niet-integer kunnen worden bestempeld. Ook de effecten van het ingevoerde regeringsbeleid zou onder de noemer van integriteit worden getoetst. Een politieke integriteitsindex zou dan een overzicht geven van de mate waarin regeringsbeleid groepen in de samenleving heel en ongeschonden laat of juist schaadt. Dan wordt zichtbaar wie er baat bij hebben en wie het gelach betalen. Wiens belangen men dient en wiens belangen men schaadt.

Voorbeelden uit de politieke praktijk

Het gewijzigde zorgsysteem gaat ten koste van zorgbehoevende burgers terwijl zorgverzekeraars profiteren. Belastingwetgeving faciliteert belastingontwijking door multinationals terwijl dit aantoonbaar ten koste gaat van de belastingbetalende burger zoals Zembla recent belichtte. Het verband tussen aardgasboringen en aardbevingen in Groningen en de gevolgen daarvan voor de veiligheid van de burgers werd stelselmatig ontkend tot het kritische rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Desalniettemin worden gasboringen niet tot een veilig niveau verminderd. Dit zijn voorbeelden van politieke keuzes die schade veroorzaken bij grote groepen mensen, ofwel niet integere politieke keuzes. Het effect is ook dat het vertrouwen van burgers in politici tot een dieptepunt is gedaald. De bijkomende affaires die politici over zichzelf afroepen versterken dit maar zijn niet de oorzaak van het dalende vertrouwen.

Alleen integer beleid zal vertrouwen herstellen

Als het gaat om politieke integriteit, wat zouden burgers dan prefereren? Dat politici daadwerkelijk voor het algemeen belang zorgen en dat ze in praktijk ervaren dat hun belangen worden gediend of in ieder geval niet worden geschaad? Of dat politici zorgen dat hun bonnetjes op orde zijn maar en passant schade aanrichten met hun beleid? Wil de burger integriteit op de inhoud of integriteit voor de vorm? Integriteit gaat over beide. In mijn ogen zijn we toe aan het herpositioneren van het begrip integriteit en de toepassing daarvan binnen in de politiek. Terug naar de kernbetekenis van integriteit op weg naar wet- en regelgeving die heel maakt en/of ongeschonden houdt. Alleen dan zal het vertrouwen in de politiek herstellen en zullen burgers hun politici op handen gaan dragen.