Oefening baart kunst, strijd baart slachtoffers

Onderstaande blog is mijn reactie op het essay van Muel Kaptein in het Financieel Dagblad van 25 april 2015.

‘Tone at the Top’ is de context van het essay, ethiek en integriteit bij financiële instellingen het onderwerp, en hun beleggers het publiek. Welk effect mogen wij verwachten van Kapteins presentatie die in wezen oproept om begrip te hebben voor de bankier omdat deze op het heftige strijdtoneel dat de markt is, aan zoveel verleidingen blootstaat en zulke moeilijke afwegingen moet maken?

De impliciete boodschap in het essay van Muel Kaptein is:’bankiers hebben het moeilijk, hen valt eigenlijk niets te verwijten en ze hebben recht op vertrouwen en respect voor de strijd die ze voeren in plaats van kritiek van toezichthouder en samenleving ’.

Kaptein beschrijft het versterken en behouden van integriteit als een permanente strijd. Dat zou nog te begrijpen zijn als het onderwerp de strijd tegen corruptie betrof, de onderliggende toon is echter dat de wereld dient te beseffen dat bankiers en andere bestuurders zich in de frontlinie begeven als zij zich op het strijdtoneel van het zakendoen begeven waarbij het bepaald niet meevalt om dan ook nog integere afwegingen te maken. Menselijk als we zijn. En passant wordt de ophef over het boek van Joris Luyendijk Dit kan niet waar zijn geduid als een ophef vanuit arrogantie en onwil om zelf te leren van schandalen. 'Dit kan niet waar zijn,' dacht ik toen ik dit las. Maar Kaptein heeft wel een punt dat we als samenleving ook naar onszelf mogen kijken omdat we deze uitwassen mede hebben mogelijk gemaakt, al was het maar via ons stemgedrag.

Hoopvol perspectief

Ik denk dat het in ons aller belang is om ethiek en integriteit als leidend principe en hoopvol perspectief te verwelkomen, niet als een onderwerp van strijd of een lijdend principe. Ethiek en integriteit is in mijn ervaring een leer- en ontwikkelingsproces voor zowel personen als organisaties. Integere besluitvorming en afweging van dilemma’s is wel degelijk te integreren als stappenplan, maar dan in de dagelijkse (bestuurs)praktijk. Bestuurders worden ruim betaald voor hun vermogen om de juiste afwegingen te maken. Het gaat hierbij om de kwaliteit van de afweging die bepaalt of beleid schade veroorzaakt voor belanghebbenden of juist niet en daarmee of er al dan niet sprake is van integriteitschending c.q. juiste morele afwegingen. Oefening baart kunst. Strijd baart slachtoffers. Een voorbeeld van zo’n afweging beschreef ik in mijn blogartikel van 30 maart n.a.v. de kwestieuze salarisverhoging van de ABN Amro top. Hierin beschreef ik een gedachteoefening die het bestuur veel ellende had kunnen besparen.

Integriteit versterken in 5 stappen

Een cultuur van integriteit hangt samen met het consequent en consistent stellen van de volgende vragen:

  1. Wie zijn alle stakeholders?
  2. Wat zijn per stakeholder de te verwachten positieve en/of negatieve effecten op korte en lange termijn. Als er schade dreigt, wat zou dan een betere keuze zijn? Op dit punt is het van belang om dieper in jezelf af te dalen
  3. Welke keuze laat heel en ongeschonden (= integriteit)
  4. Als schade onvermijdelijk is, organiseer een dialoog en compenseer

Bovenstaande stappenplan vereist geen strijd, maar vraagt een keuze om je in te leven in de beleving van de andere stakeholders. Een keuze om je ook om hen te bekommeren. Actieve afstemming met vertegenwoordigers van die stakeholders en het bespreken van mogelijke alternatieven borgt niet alleen integriteit, maar belangrijker nog is dat het bestuur hierdoor gebruik zou kunnen maken van de ‘wisdom of the crowd’ en tot inzichten zou kunnen komen met welk beleid alle stakeholders gediend zouden zijn. Het effect hiervan zou een breed gedragen waardering zijn voor wat bankbestuurders daarmee tot stand brengen. En dat resulteert dan weer in het herstel van vertrouwen. Zo kan dan professioneel en met vertrouwen worden gewerkt aan de versterking van integriteit zoals dit door de Nederlandsche Bank als toezichthouder van de sector voor de komende periode wordt beoogd.