SCP Niet buiten de burger rekenen

Wat is de omgevingswet?

Op 1 juli 2015 heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel Omgevingswet (Ow) aangenomen. De Ow is een raamwet die 26 wetten bundelt in één wet. De wet behelst een vergaande decentralisatie van de regels voor de leefomgeving. Gemeenten krijgen dan meer ruimte om samen met inwoners en bedrijven integrale keuzes te maken over de inrichting van de fysieke leefomgeving.

Dit is een grote herziening van de wet- en regelgeving over de inrichting van de fysieke leefomgeving. Deze herziening heeft het motto meegekregen: ‘Eenvoudig beter.’ Het idee is om de samenleving (burgers én bedrijven) meer verantwoordelijkheid te geven. De ambities zijn hoog: meer ruimte voor initiatiefnemers, behoud van bestaand beschermingsniveau, voordelen voor alle gebruikers en een groter vertrouwen van burgers in de overheid.

In de Ow wordt het huidige scala aan sectorale instrumenten samengevoegd tot zes kerninstrumenten:

  1. omgevingsvisie,
  2. decentrale regels (provinciale omgevingsverordening, waterschapsverordening, gemeentelijk omgevingsplan),
  3. plannen en programma's,
  4. algemene rijksregels,
  5. omgevingsvergunning
  6. projectbesluit.

Zodra de Ow in werking treedt, vormen de bestaande bestemmingsplannen samen het omgevingsplan. Het kabinet wil de Omgevingswet in 2018 in werking laten treden.

SCP: Niet buiten de burger rekenen!

Het SCP schreef het essay Niet buiten de burger rekenen! op verzoek van het Ministerie van I&M, als input voor de Nationale Omgevingsagenda (2016) en voor de Nationale Omgevingsvisie (2018). Volgens het SCP veronderstelt het nieuwe omgevingsbestel een reservoir aan maatschappelijke energie en het SCP vraagt zich af of dat wel een juiste aanname is. Mensen hebben meer te doen, er komen meer claims op hen af (zoals mantelzorg) en niet iedereen beschikt over dezelfde vaardigheden. Het risico bestaat dat de participatieve samenleving wordt overvraagd en de kans bestaat dat er spanningen ontstaan tussen de representatieve en particpatieve democratie.

Het SCP essay is geschreven als een kritische reflectie op wat in de integrale Nationale Omgevingsvisie aan de orde dient te komen. Bezien vanuit het perspectief van de burger vraagt het SCP aandacht voor tien randvoorwaarden om het nieuwe omgevingsbestel te laten functioneren.

GoGoMo-proces en -methode geven antwoord op knelpunten SCP

De door het SCP genoemde randvoorwaarden zijn geborgd in de methode en het procesontwerp van stichting Good Governance Monitor. Hieronder wordt voor alle randvoorwaarden kort aangegeven op weke wijze stichting GoGoMo de aandachtspunten ondervangt.

 

  Randvoorwaarde SCP   GoGoMo
1 Verbind de begrippen "beschermen en benutten"   Uitgangspunt 'geen schade' (anders compensatie) zorgt voor beschermen en benutten door principe van toestemming in plannen mits overeenstemming hoe schade voor een stakeholdergroep wordt voorkomen of gecompenseerd
2 Procedures (voor inspraak en initiatief) helder voor burgers   GoGoMo-proces draagt bij aan transparante procedure voor inspraak en initiatief
3 Initiatiefnemers informeren burgers goed   Informeren en uitnodigen van relevante stakeholders is wezenlijk onderdeel van het GoGoMo-proces en -systeem
4 Ook lokaal een kritische pers   Informatie uit proces is input voor de pers
5 Burgers worden gedurende het hele proces gehoord   Burgers participeren gedurende het gehele GoGoMo-proces
6 Het moet duidelijk zijn wat er met de inbreng van burgers gebeurt   De terugkoppeling aan respondenten en geanonimiseerde open data is publiek beschikbaar
7 Zorg voor uitkomsten met draagvlak   Proces zorgt voor uitkomsten zonder schade c.q. met compensatie waardoor draagvlak maximaal is
8 Waak voor overbelasting van burgers en faciliteer hen waar nodig   Burgers worden alleen aangeschreven indien zelf belanghebbende. Verstrekte informatie is relevant. Bijdragen kost relatief weining inspanning. Het GoGoMo-systeem en -team faciliteren het proces met gemeente/bevoegd gezag
9 Waak voor spanning tussen participatie en representatie   Participatie is laagdremepelig en goedkoop door gebruik van digitale oplossingen. Het maakt representatie makkelijker en gefundeerder
10 Waak voor grotere sociale en regionale ongelijkheden   De gemeente nodigt burgers persoonlijk uit als plannen hen raken. En dat kan in iedere gemeente. Zo kan ongelijkheid afnemen.