Algemene Politieke Beschouwingen in Eerste Kamer 10553669036

Minister-president Rutte from Nederland (+31) - Algemene Politieke Beschouwingen in Eerste Kamer CC BY 2.0 

Op 4 maart 2016 kwam nu.nl met een bericht waarin werd gesteld dat De Nederlandsche Bank (DNB) een rapport had uitgebracht waarin werd geadviseerd om alle bedrijven te laten betalen voor de klimaatschade die zij veroorzaken. Hiermee zou voorkomen kunnen worden dat de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven wordt verzwakt als gevolg van het klimaatakkoord. Hoewel de DNB inderdaad een aantal stevige aanbevelingen heeft gedaan, werd deze interpretatie van nu.nl niet breed gedeeld in main stream media. Helaas, moet ik zeggen.

“De vervuiler betaalt” als principe voor de transitie

In het artikel wordt toegelicht hoe financiële prikkels als de afschaffing van kortingen op de energiebelasting voor grootverbruikers en belastingen op CO2-uitstoot uitkomst moeten bieden voor de transitie naar een klimaatneutrale economie.

Beursgenoteerde bedrijven moeten zich houden aan de corporate governance code, die overigens binnenkort weer wordt vernieuwd, en good governance staat in algemene zin volop in de belangstelling. Die richtlijnen laten de verantwoordelijkheid bij de bedrijven en organisaties zelf en hun toezichthouders. In de praktijk ervaren we vervolgens dat op dat goede bestuur dan nogal wat aan te merken valt en dat groepen stakeholders gedupeerd worden. Tegen deze achtergrond is het een logische stap om het bekende adagium “de vervuiler betaalt” als principe voor de transitie te hanteren.

Vervuilers zijn er in deze context in vele soorten en maten. Denk maar eens aan de manier waarop de olie- en gaswinning in ons land wordt geregeld. Hierbij wordt op vele manieren schade veroorzaakt, niet alleen klimaatschade, maar ook omgevingsschade, milieuschade en gezondheidsschade.

De Nieuwe Mijnbouwwet als kans

Je zou zeggen dat de rapportage van DNB een duidelijk signaal afgeeft aan minister Kamp om de gewenste vertaalslag te maken naar de Nieuwe Mijnbouwwet die op 29 juni in de Tweede Kamer werd behandeld. Hoewel geen van de partijen, voor zover ik mij kan herinneren, het DNB-rapport heeft genoemd in het debat, bleek uit de enorme oogst aan amendementen (zo’n zeventig in getal) dat de Kamer bepaald niet tevreden was met de kwaliteit van de ingediende wet.

Substantiële amendementen verworpen

De substantiële amendementen werden door de minister ontraden. De marginale verbeteringen liet Kamp ter beoordeling aan de Kamer. Hierdoor worden ook in de Nieuwe Mijnbouwwet de kernproblemen nog steeds niet aangepakt. Veel amendementen, zoals de aanpassingen die de kwaliteit van leven moeten garanderen en schade moeten voorkomen, zijn verworpen door gebrek aan steun van de regeringspartijen VVD en PvdA.

Staatsinkomsten en “leveringszekerheid” fossiele energie hebben prioriteit

De meeste oppositiepartijen hebben dappere pogingen gedaan om voortdurende ellende (Groningen) of naderend onheil (bij de kleine gasvelden zoals Woerden en de Waddeneilanden) te voorkomen. Aangezien VVD en PvdA de leveringszekerheid uit de fossiele energiebronnen en staatsinkomsten belangrijker vinden dan de negatieve impact op mens, milieu en maatschappij, kunnen de mijnbouwondernemingen met deze wet voortvarend aan de slag. Als de Eerste Kamer akkoord gaat tenminste. Die heeft immers als taak om te toetsen of er geen strijdigheid is met de Grondwet of internationale verdragen en of de rechten van de burgers niet onevenredig worden geschaad. Er is dus nog een kans op verwerping van deze wet waardoor de minister alsnog met fundamentele verbeteringen kan komen die de vervuiler integraal laat betalen.

Vele vormen van schade als gevolg

Deze versie van de wet faciliteert namelijk niet alleen klimaatschade door CO2-uitstoot, maar ook het aantasten van de kwaliteit van de leefomgeving, het veroorzaken van stress en gezondheidsschade en kapitaalvernietiging van burgers door bijvoorbeeld waardedaling van hun woningen. De minister vindt dit allemaal aanvaardbare risico’s en schades en vindt het zelfs te veel gevraagd om mijnbouwondernemingen te laten rapporteren over de extra CO2-uitstoot die door de gewonnen olie- en gas wordt veroorzaakt en die het klimaatakkoord van Parijs doorkruisen. Ja, u leest het goed. Kamp motiveerde zijn bezwaar met het argument dat het disproportioneel zwaar zou zijn voor de mijnbouwondernemingen om hierover te rapporteren. “En die hebben het toch al zo zwaar.” Pardon? Dus de mijnbouwondernemingen hebben het zwaar maar de burger mag de lasten dragen en betalen met zijn gezondheid?

Schending van mensenrechten halt toeroepen

De minister stelt verder dat de burger voldoende rechtszekerheid wordt geboden als deze zijn schadezaken voor de rechter kan brengen. Maar daar zit de burger helemaal niet op te wachten. Die wil dat hij door de overheid beschermd wordt, dat schade wordt voorkomen en niet dat hij voor zijn recht moet vechten voor de rechter. Iets dat per definitie een ongelijke strijd is. Ook het moeten voeren van rechtszaken draagt bij aan angst, stress en daarmee verbonden gezondheidsrisico’s. Als voorbeeld noem ik dat volgens advocaten Van Reydt en Spong de NAM op grote schaal de Europese rechten van de mens schendt door naar gas te blijven boren terwijl ze weten wat de gevolgen zijn. Iets dat in deze Nieuwe Mijnbouwwet gewoon gehandhaafd wordt terwijl de rechten van burgers nog steeds onevenredig worden geschaad. Wanneer de Eerste Kamer het legaal schenden van mensenrechten een halt zou toeroepen, en veroorzakers van directe en indirecte schade op korte en lange termijn expliciet en integraal, dus inclusief klimaatschade, aansprakelijk stelt, zou dat het bestaansrecht van de Eerste Kamer duidelijk onderstrepen.

Het laatste woord is aan de Eerste Kamer op 13 september.

UPDATE 30-8-2016

Op 30 augustus heeft de griffier bevestigd dat het bovenstaande artikel zal worden aangeboden aan de leden van de commissie Economische Zaken. Verder informeerde hij mij dat op 13 september het voorbereidend onderzoek zal worden gehouden voor de voorstellen 34041, 34390 en 34348. De fracties leveren dan schriftelijke vragen ter beantwoording door het ministerie van EZ. De vraag of, en zo ja, wanneer er een plenaire vergadering zal volgen, komt later aan de orde. Via de genoemde nummers is op de Eerste Kamer-website de voortgang te volgen.

Commissievergaderingen in de Eerste Kamer zijn niet voor publiek toegankelijk. Van de vergaderingen worden verslagen (korte aantekeningen) gepubliceerd op de website van de Eerste Kamer (meestal reeds op de vergaderdag).

Dit artikel is ook gepubliceerd als post van Leo Sonneveld op LinkedIn